Trái tim của đảo Cuba là thủ đô
La Habana nằm ở Tây Bắc đảo, án ngữ eo biển Florida - cửa ngõ đi vào vịnh Mehico.
Nơi đó từng là bến cảng lớn nhất ở Tây bán cầu và hiện nay là trung tâm kinh tế,
chính trị và văn hóa của Cuba.
La Habana - Trái tim của hòn đảo tự do
La Habana có lịch sử phát triển đã gần 500 năm nay. Thành phố do người Tây
Ban Nha thành lập vào năm 1515 khi họ tới chiếm hòn đảo xinh đẹp này. Lúc đầu,
vị trí của nó nằm ở bờ Nam đảo Cuba. Vào năm 1519 nó được chuyển lên bờ Bắc. Thế
kỷ XVI - XVII La Habana luôn bị bọn cướp biển người Pháp, người Anh, người Hà
Lan tấn công.
Những năm 1762 - 1763 thành phố bị người Anh chiếm đóng. Trong chiến tranh
Tây Ban Nha - Mỹ xảy ra vào năm 1898, Cuba thoát khỏi ách thuộc địa của Tây Ban
Nha, nhưng lại rơi vào vòng ảnh hưởng của Mỹ, và từ đó cho tới năm 1902, thành
phố bị người Mỹ chiếm. Năm 1902, Cuba tuyên bố độc lập và La Habana trở thành
thủ đô.
Cùng với sự chiếm đóng và khai thác thuộc địa từ thế kỷ XVI, thực dân Tây Ban
Nha vừa xây dựng vừa khai thác, đồng thời nắm quyền sở hữu. Các khu phố cổ, các
công trình kiến trúc được vua Philip II ra sắc lệnh xây dựng. Đó là pháo đài El
Morro, Tòa thị chính, nhà bưu điện, nhà thờ ở quảng trường, Plaza de la Catedral.
Khu phố cổ ở gần bến cảng với những phố xá nhỏ hẹp nhưng khá đẹp và nhiều công
trình kiến trúc thời thuộc địa. Nổi bật nhất là lâu đài Los Capitanes Generales.
La Habana - Thành phố pháo đài
Những pháo đài và những ngôi nhà ở kiểu Tây Ban Nha khác ở trung tâm La
Habana, nó được coi là một di sản văn hóa của nhân loại. Thành phố được thành
lập năm 1515, lúc đầu mang tên San Cristóbal de La Habana, nằm ven theo bờ vịnh
nối liền với một đầm nước trải dài theo eo biển. Vào giữa thế kỷ XVI, nơi đây
thường xảy ra những cuộc đột kích của bọn cướp biển đốt cháy La Habana.
Theo một sắc lệnh đặc biệt, bắt đầu từ năm 1576 đã cho phép chỉ xây dựng ở
đây những công trình bằng đá. Toàn thành phố được quy hoạch lại một cách hệ
thống theo mặt bằng vuông góc. Vào giữa thế kỷ XVII, các công việc xây dựng ở
cảng được hoàn tất và La Habana trở thành địa điểm trung chuyển quan trọng nhất
của Tây Ban Nha trên con đường buôn bán giữa châu Âu và châu Mỹ.
Một số di tích lịch sử ở La Habana
Nhiều địa danh ở La Habana có giá trị lịch sử, đó là các quảng trường, công
viên và bảo tàng, tu viện, pháo đài… Nổi bật nhất là Nhà thờ Lớn La Habana và
cảng La Habana xây dựng vào 1763. Nghe nói Nhà thờ Lớn từng là nơi đã bảo quản
thi hài của nhà thám hiểm Cristoph Columbus trong nhiều năm.
Trong khu La Habana cổ hiện còn bảo tồn một quần thể kiến trúc thời thuộc địa
thuộc loại cổ nhất châu Mỹ. Kiến trúc đặc trưng nhà ở khu vực này là đều có
bancông bằng song sắt với các cửa ra vào lớn bằng gỗ quý, đường phố hẹp lát bằng
đá. Giá trị của nó gắn liền với hàng ngàn tòa nhà được xem như những công trình
nghệ thuật quốc gia trải rộng trên một diện tích 156 ha, nay vẫn được gìn giữ
gần như nguyên vẹn. Đây là một trường hợp hiếm thấy trên thế giới. Nhờ giá trị
văn hóa và kiến trúc rất độc đáo này, ngày 14-12-1982 UNESCO chính thức công
nhận trung tâm thành phố La Habana là Di sản Văn hóa toàn nhân loại.
Thành cổ La Habana cổ nay là một quận của thành phố La Habana hiện đại, bao
gồm những công trình hành chính, quân sự, xã hội và văn hóa được xây dựng từ
cách đây trên 400 năm, được mở rộng vào thế kỷ XIX. Ngay từ thế kỷ XVI, La
Habana đã là một đầu mối liên lạc quan trọng giữa Cựu thế giới (châu Âu) và Tân
thế giới (châu Mỹ).
Mọi tàu chở vàng từ Mehico, Peru và các thuộc địa ở Trung Mỹ về Tây Ban Nha
hoặc chở hàng từ mẫu quốc cho các thuộc địa Trung Mỹ đều dừng lại ở đây để nhận
hàng tiếp tế. Do vậy, La Habana sớm trở thành một trung tâm thương mại quan
trọng, chiếc chìa khóa của vịnh Mehico và biển Caribe, đồng thời cũng là miếng
mồi béo bở đối với bọn cướp biển, là trung tâm buôn lậu và mua bán nô lệ trong
vùng Caribe.
Để đề phòng những cuộc tấn công của bọn cướp biển và thực dân Anh, nhiều công
trình quân sự đã được xây dựng ở hai bên cửa vịnh án ngữ lối đi vào thành phố.
Đến thế kỷ XVIII thành cổ được bổ sung thêm một tháp hải đăng dẫn đường cho tàu
ra vào cảng. Bên cạnh đó là pháo đài La Cabanha xây dựng vào thế kỷ XVIII.
Hàng ngày, đúng vào 9 giờ tối, thành phố lại nghe thấy tiếng đại bác bắn từ
pháo đài này. Dưới thời thực dân, tiếng đại bác đó là tín hiệu khép cổng thành
phố, giờ đây truyền thống cũ vẫn được giữ nguyên, làm cho người dân nhớ lại một
thời xa xưa không bao giờ trở lại.
Nhà thờ Lớn của La Habana là công trình điển hình của nghệ thuật kiến trúc
Baroque với những đường cong, những mảng trang trí đắp nổi cầu kỳ phía ngoài và
những bức bích họa trang trí nội thất rực rỡ. Ngày nay, quảng trường nhà thờ Lớn
trở thành một trung tâm hoạt động văn hóa truyền thống của La Habana. Những tối
thứ bảy và chủ nhật, ngày lễ, ngày hội văn hóa, đây là nơi diễn ra các hoạt động
nghệ thuật dân tộc và là một trong những nơi hấp dẫn nhất đối với khách du lịch
nước ngoài.
Trong phạm vi thành phố cổ còn có một số công trình lịch sử, kiến trúc và
nghệ thuật được xây dựng trong thế kỷ XX. Đó là đài tưởng niệm con tàu cách mạng
Granma, Viện bảo tàng quốc gia, tòa nhà Quốc hội cũ nay là Viện hàn lâm Khoa học...
Một trong những địa điểm lịch sử đáng chú ý nữa ở La Habana cổ là ngôi nhà
nhỏ, nơi người anh hùng dân tộc vĩ đại Cuba Jose Marti ra đời cách đây 130 năm;
là Quảng trường Cách Mạng nằm trên đồi Catalanez với tượng đài Jose Marti cao
112,75m; là Nhà hát quốc gia và Thư viện quốc gia Jose Marti.
Đó còn là những ngôi nhà trang nhã nằm trên đường Plaza de la Catedral dành
riêng cho khách bộ hành và quán cà phê nổi tiếng nhất nằm gần cung điện
Aguax-Clarax. Và du khách không thể không biết tới quán rượu Bodegita del Medio
trên đường Empedrado là nơi mà Hemingway từng qua lại và yêu quý…
Sau ngày Cách mạng thành công, nhiều công trình lịch sử của thành phố La
Habana cổ đã được khôi phục và nhiều nhà bảo tàng mới được thành lập. Theo thống
kê được công bố gần đây, tại khu phố cổ La Habana hiện có tới 88 công trình có
giá trị cao về lịch sử và văn hóa, 860 công trình có giá trị sinh thái và 1.780
công trình kiến trúc khác tạo nên bộ mặt độc đáo cho thủ đô của đất nước Cuba.
Việc UNESCO tuyên bố thành La Habana cổ là một di sản của thế giới là một sự
công nhận quốc tế đối với những cố gắng của nhà nước và nhân dân Cuba trong công
tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc.
Phạm Thu - Theo Tuổi Trẻ