Bài viết

Những người giữ rừng ở Ba Bể

Mùa xuân Ba Bể lạnh. Cái lạnh âm u của sương khói lãng bãng ở dãy núi phía xa. Hơi lạnh thấm qua bình rượu ngô bằng quả bầu khô, được A Lềnh mang ra đặt trên tấm phên trước hiên nhà. Những ngày tết, ngày nào A Lềnh cũng say, anh ngồi lặng lẽ, thỉnh thoảng bàn tay đen sạm khẳng khiu của anh lại run run cầm bình rượu lên châm tràn vào cốc.

Từng khắc trôi qua, trong đôi mắt mờ đục của anh, như giăng một làn khói mỏng. Chỉ tay qua dãy núi mịt mù sương khói, chắn ngang con đường mới mở dẫn vào hồ Ba Bể ở Đồn Đèn, giọng trầm buồn, A Lềnh nói: “Nhà cũ của tôi ở đó. Nhớ rừng lắm ! Nhưng ra đây thì không còn bị đói nữa…”.

Người giữ rừng từ vùng lõi

Trên con đường từ thị trấn chợ Rã, huyện Ba Bể (Bắc Kạn) dẫn vào hồ Ba Bể là những rừng cây đại ngàn già cỗi bám vào dãy núi đá vôi. Những nóc nhà của người Tày chênh vênh hai bên sườn núi tỏa những sợi khói lam hòa quyện với sương mù nơi này càng làm cho buổi chiều Việt Bắc thêm phần huyền hoặc. Chúng tôi đã ghé qua Đồn Đèn, khu định cư mới của một số dân tộc người Hmông, người Dao vừa được vận động từ vùng lõi (những bản làng ở vùng rừng sâu trong vườn quốc gia Ba Bể - NV) ra sống ở đây. 

A Lềnh là một trong những cư dân mới ở Đồn Đèn. Anh và những đồng bào của anh đã chính thức từ bỏ rừng già về đây định cư. Không khai hoang, không còn những chuyến vượt rừng già trong đêm tối để theo dấu con hưu, con mang…, chiếc bẫy thú của A Lềnh chỉ còn trơ lại vài mẩu lưới mục ruỗng trong gác bếp. Chiếc gùi giờ chỉ đựng ngô, bầu, bí…, không còn những tảng thịt tươi nóng hổi, mà anh và các bạn phường săn chia nhau nữa.

Tất cả điều đó đã làm anh buồn, nhất là trong những ngày có rượu. Chỉ tay trên gác bếp ám khói với những tảng thịt treo lủng lẳng, A Lềnh nói: “ngày xưa săn được miếng thịt tươi khó lắm, nhưng bây giờ thì đỡ hơn nhiều rồi, ở nhà đã có cái ăn cái mặc…”. Những tảng thịt heo mọi mà A Lềnh khoe là “sản phẩm” chăn nuôi của gia đình anh sau chuyến xa rừng về vùng định cư mới.

Bỏ rừng về đây, A Lềnh được Nhà nước chia đất, cất nhà, hỗ trợ vật nuôi,  giống má để sớm ổn định cuộc sống. Anh và đồng bào của anh còn được hướng dẫn kĩ thuật trồng trọt, chăn nuôi từ những nhân viên viên Ban quản lý rừng Ba Bể. “Không phá rừng nữa đâu, phá rừng là có tội đó…, tôi đã được nhà nước phân công bảo vệ và trồng rừng rồi”, đẩy ly rượu về phía chúng tôi, A Lềnh nói. “Nhiều lúc nhớ rừng lắm, chỉ biết uống rượu thôi, nhưng về đây mấy đứa trẻ có cái chữ, sau này cũng đỡ hơn”. Bình rượu ngô vơi dần, chuyện cũng vãng, anh xe ôm người Tày giục: “đi thôi, kẻo tối, đường vào Hồ Ba Bể đi đêm nguy hiểm lắm”. Giã từ người bạn Hmông, chúng tôi tiếp tục tiến vào rừng quốc gia trong cái lạnh sương giá của buổi chiều u ám giữa rừng già Đông Bắc.

Những người con của rừng

Ngày 10/11/1992, rừng Ba Bể trở thành rừng quốc gia cần được bảo tồn. Trong những ngày đầu, lớp thanh niên đầu tiên đã đi theo tiếng gọi của núi rừng, lên sống và làm việc ở đây. Họ là những nhân viên của Ban quản lý rừng quốc gia Ba Bể. Hạt trưởng Hạt kiểm lâm Ba Bể, Nông Đình Khuê, người Cao Bằng là một trong số những người trẻ đó, anh đã lên rừng quốc gia từ năm 1991, mười bốn năm sống và làm việc ở rừng quốc gia, theo lời anh: “chúng tôi đã là những người con của núi rừng Ba bể”.

Ngoài việc bảo vệ rừng, vận động bà con từ vùng lõi ở những bản xa như Khâu Qua, Nậm Dài… trong rừng sâu về vùng định cư mới, các anh còn đối mặt với hiểm nguy của bọn phá rừng, săn bắt động vật hoang dã. “Khó nhất là thuyết phục bà con từ bỏ tập quán du canh, du cư, đốt rừng làm nương rẫy. Và nạn săn bắn, sau nhiều năm vận động và thuyết phục, tình trạng này đã được cải thiện dần.”.

Anh Khuê nói, Ban quản lý đã tuyên truyền phát động cho đồng bào chương trình đổi súng săn lấy lương thực, thực phẩm, vật nuôi và những dụng cụ gia đình khác. Vào khoảng thời gian cao điểm, từ năm 2000 đến năm 2001, Ban quản lý rừng quốc gia, đã thu đổi được 500 khẩu súng săn, súng kíp các loại. Đây là một thành quả không nhỏ đối với những chiến sĩ bảo vệ rừng Ba Bể, bởi theo anh Khuê, “súng săn là vật gia bảo của những người dân tộc ở đây, không dễ gì thuyết phục được họ giao nộp lại. Nhưng nhờ có chén rượu, cái tình nên bà con cũng dần thông cảm”.

Đường vào Ba Bể

Những năm gần đây, du khách bắt đầu đổ về tham quan hồ Ba Bể nhiều hơn là tín hiệu đáng mừng cho tỉnh Bắc Kạn. Công tác bảo tồn, tuyên truyền của những “người con của rừng” càng vất vả hơn. Chị Nịnh Tuyết Mai, nhân viên của Ban Du lịch thuộc vườn quốc gia Ba Bể cho hay, năm 2004 đã có 63.000 du khách ghé thăm rừng quốc gia hồ Ba bể. Năm 1998, học xong trường Lâm Nghiệp ở Thái Nguyên, Mai về với rừng Quốc gia Ba bể. Cô gái Thái Nguyên ngày nào còn e ngại với rừng thiêng nước độc nơi rừng già đã trót bén duyên với nơi này 7 năm trời. Hướng dẫn những thông tin cần thiết cho du khách về cảnh quan của rừng, hồ Ba Bể là công việc thường ngày cùa chị.

Khung cảnh ở đây đỡ cô quạnh hơn trước, vì du khách và những cư dân mới của rừng đã về định cư. Mai kể, những ngày mới lên, Mai thấy tủi thân lắm, vì sợ, vì lạ cảnh quan nơi này. Chị về nơi này gần mươi mùa rẫy, lá rừng đổ xuống, mầm xanh khác mọc lên rồi ánh sáng điện cũng về tới rừng, không còn cảnh tù mù, leo lét trong đêm hoang vắng giữa rừng đại ngàn Đông Bắc nữa. Lòng cô gái Thái Nguyên lại bừng lên ngọn lửa tình yêu với rừng già Ba Bể. Thỉnh thoảng, vẫn còn những tiếng tác cô quạnh của hưu, nai, con mang lẻ bạn trong đêm nhưng Mai không còn sợ nữa.

Người bảo vệ “Pù”

“Người con” gần nhất của núi rừng Ba Bể là những cư dân người Tày sống ven hồ. Từ khi hồ Ba Bể trở thành điểm du lịch, đời sống của đồng bào Tày cũng khá lên, nhờ kinh doanh dịch vụ phục vụ du lịch. Con sông Năng lượn quanh những dãy núi đá vôi, vươn mình theo dòng chảy xuyên qua núi Lung Nham; lững lờ giữa bụi bờ, lau lách là động Puông - một danh thắng của núi rừng Ba Bể. Từ động Puông, xuôi thuyền theo con nước cạn 4 km sẽ đến hồ Ba Bể.

Ông Nguyễn Văn Đằng, một lái xuồng người Tày ở thôn Bó Lù, xã Nam Mẫu - một bản của Tày sinh sống ven hồ, chỉ tay xuống lòng hồ nói: “Từ khi rừng được phong cấp quốc gia, tình trạng đánh bắt cá bằng mìn, điện, không còn nữa. Không biết những loài cá quý hiếm có còn sống ở hồ này nữa không?”. Theo ông, hồ không những là nơi cung cấp nguồn nước ngọt tự nhiên cho dân bản, mà Ba Bể còn có nhiều loại cá nước ngọt quý hiếm như cá chép kình, cá rầm xanh,  cá cóc Ba Bể…

Những người dân tộc Tày ở đây đã đỡ cơ cực hơn trước, nhờ phát triển du lịch và nạn phá rừng, săn bắt động vật hoang  cũng không còn. Nhà nước khoán rừng cho bà con người Tày bảo vệ và canh giữ. Tiếng Tày, rừng có nghĩa là Pù, gia đình ông Đằng, được phân công coi sóc Pù Lăng Lường (rừng sau nhà) và Pù Nà Tảng (rừng trước bản). Theo ông, dân bản được phân công bảo vệ rừng theo thành từng tổ, mỗi tổ có 9 hộ chăm sóc và kiểm soát 30 ha rừng. Tiền thù lao giữ rừng của mỗi hộ được nhà nước trả từ 1,2 triệu đến 1,4 triệu mỗi năm.

Thuyền cập vào đảo Pò Giả Mãi (đảo bà góa), trên tấm bảng ghi tên hồ, có dòng chữ: “Rác làm giảm vẻ đẹp hồ Ba Bể”, mặc cho du khách ngẩn ngơ trước cảnh núi rừng Ba Bể, ông lái đò người Tày lặng lẽ gom những vỏ bao thuốc lá, vỏ đồ hộp mà du khách vô ý để lại trên đảo. Trong làn khói xanh từ đống rác vừa đốt lên, gương mặt của ông như ấm hơn trong những ngày đầu xuân giá rét, bởi ông vừa làm một điều tốt đẹp cho rừng.

Ba Bể, khách đến rồi lại đi, nếu còn đọng lại những gì ở Ba Bể của du khách chỉ là những tấm ảnh rừng núi trùng điệp, sông hồ mênh mang. Những người ở lại, dù là người bản xứ, hay người dưới xuôi, đều có một tình yêu mãnh liệt với vùng đất này, họ đang góp phần bảo vệ và tôn tạo Ba Bể, bởi đơn giản một điều, họ là những người con của núi rừng Ba Bể.

	Những người giữ rừng ở Ba Bể
	Đến với Ba Bể

Hình ảnh liên quan