Bài viết

CÁI MƠN: ĐẤT TỒ HOA TRÁI MIỀN NAM

* Ký: Hồ Xuân Dung
Bến Tre có 7000 hộ chuyên nghề trồng hoa kiểng và cây giống thì Cái Mơn (Huyện Chợ Lách) chiếm hết 6000 hộ. Thu nhập bình quân mỗi hộ khoảng 100 triệu/ năm. Hoa kiểng và cây giống Cái Mơn nỗi tiếng khắp nước. Hiệp hội trái cây Việt Nam đã thực hiện một cuộc thăm dò thị trường và nhận định rằng Cái Mơn là một địa phương ghi dấu ấn với người sành ăn bởi sầu riêng và măng cụt trong số 95 địa phương khác như: Mận hậu Bắc Hà, bưởi Đoan Hùng, vải Thanh Hà, thanh long Bình Thuận…v…v…
* QUÊ HƯƠNG HỌC GIẢ TRƯƠNG VĨNH KÝ
Theo tàng thư lưu trữ, quê hương của học giả Trương Vĩnh Ký - Chủ bút tờ báo quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam: “Gia Định Báo” - nằm giữa nhánh sông Tiền và sông Hậu thuộc thôn Cái Mơn, xã Vĩnh Thạnh, huyện Tân Minh, tỉnh Vĩnh Long, nay thuộc tỉnh Bến Tre.

Ông được đi du học ở Polou Penang (Malaixia). Năm 1858 nghe tin mẹ qua đời, ông bỏ dở việc học hành về chịu tang mẹ và kẹt lại ở đó do biến động thời cuộc. Trong “văn minh miệt vườn”, nhà văn Sơn Nam cho rằng chiếc áo bà ba, khăn rằn quấn cổ – trang phục tiêu biểu của ĐBSCL xuất xứ từ Cái Mơn, cách điệu từ loại trang phục của người Bà Ba (Một tộc người có hai dòng máu Trung Hoa và Mã Lai) cũng do Trương Vĩnh Ký mang về từ Polou Penang.
Và có thể nói ông là ông tổ khai phá cái nghề cấy ghép, lai tạo cây ăn quả và phương pháp trồng, tỉa hoa kiểng tại Cái Mơn. Các tàng thư cho thấy, sau khi chịu tang mẹ, do chính sách bài ngoại của vua Tự Đức, ông tạm sống ẩn dật tại quê nhà với nghề trồng rẫy. Những kiến thức về trang trí cảnh thực vật cũng như phương pháp lai tạo, cấy ghép thực vật đã được ông áp dụng, hướng dẫn cho người địa phương sản xuất. Từ thuở ban đầu, nông dân Cái Mơn đã biết cách tạo ra những giống mai đặc biệt, hoa có nhiều cánh, nhiều màu và nở quanh năm suốt tháng. Cùm nụm cũng có xuất xứ từ Malaixia là một loại cây có nhiều nhánh nhỏ dễ chế tác, uốn nắn tạo dáng rồng bay, phượng múa. Những loại kiểng tạo dáng từ Cái Mơn nhanh chóng tiến vào sân vườn những bậc phú hào, vương giả thời đó. Hoa kiểng Cái Mơn phát triển nhanh chóng, theo chân những ghe thương hồ lan toả khắp chín ngõ sông Cửu Long và trở thành thương hiệu từ thuở sơ khai. Và có thể Cái Mơn là nơi khai sinh cái nghề hoa kiểng Nam bộ đầu tiên.
Gần 10 năm sống ẩn cư nơi quê nhà, Trương Vĩnh Ký đã để lại cho người dân Cái Mơn một tài sản vô cùng quý giá: Nghề lai, tạo, cấy, ghép và chế tác thực vật. Ngoài ra, Cái Mơn còn là nơi xuất xứ những chủng loại gà đá lai tạp có những “tuyệt kỹ võ công” đặc biệt nổi tiếng trong giới “kỳ kê” Nam bộ. Theo tác giả Nhân Thống thì, cái tên Cái Mơn đọc trại từ tên Prek Moon tức Rạch Gà (tiếng dân tộc thiểu số Khmer). Thuở khai thiên lập địa, nơi đây là rừng thưa do ngập nước nên giống gà rừng chọn làm nơi trú ngụ.
Nếu xét về khía cạnh nông học, có thể nói Cái Mơn là một trong nhữg nơi áp dụng khoa học nông nghiệp đầu tiên của Nam bộ.
Ngày nay, Cái Mơn là một trong những địa phương đầu tiên của Nam bộ tổ chức cho nông dân đi nước ngoài tham quan, học tập mô hình canh tác, sản xuất và nhân giống. Trong số đó có nông dân Chín Hoá (Người tạo nên thương hiệu sầu riêng Chín Hoá), Ba Tài (hoa kiểng Ba Tài) - Người nông dân lập website hoa kiểng Cái Mơn, Sáu Ri (Cây giống Sáu Ri)… Hàng năm, Cái Mơn cung cấp 26 triệu giống cây ăn trái cho khắp mọi miền đất nước. Không phải bây giờ người dân Cái Mơn mới bắt đầu cạnh tranh chất lượng trái cây với nước ngoài mà từ hàng chục năm trước họ đã sưu tầm, sàng lọc những giống cây ăn trái của nước ngoài, lai tạo với những giống cây có sẵn tại địa phương tạo nên một giống cây mới cho quả ngọt trái lành. Sầu riêng là sự kết hợp, lai tạo giữa giống monthoong Thái với giống sầu riêng cơm vàng tạo nên chất lượng cơm vàng hạt lép mà khách sành ăn khắp nơi đều thừa nhận ngon tuyệt. Chính giống sầu riêng Cái Mơn đã tạo giành được thị phần Trung Quốc từ tay sầu riêng monthoong. Đất Cái Mơn không trồng được vải thiều nhưng lại là nơi tạo ra giống vải thiều cơm dầy, ngọt lịm cho rất nhiều vùng canh tác trên cả nước.
* THĂNG TRẦM VÙNG ĐẤT QUANH NĂM MÙA XUÂN
Sau khi cơn bão nghiệt ngã càn qua Bến Tre, tôi có dịp chứng kiến cảnh hoang tàn xơ xác của Cái Mơn. Bây giờ trở lại, nhiều căn nhà vẫn còn xiêu vẹo, tạm bợ nhưng hoa kiểng, cây trái đã trở lại dáng dấp chuẩn bị đón tết. Dưới bến, hàng chục chiếc ghe tải, trên bờ hàng chục chiếc xe tải đang thu nạp những giỏ hoa đủ chúng loại. Ông Nguyễn Văn Trung – Phó chủ tịch UBND xã Vĩnh Thành (Cái Mơn) cho biết: “Do ảnh hưởng cơn bão, rất nhiều hộ trồng hoa bị thất thu. Đã vậy, do thời tiết năm nhuận nên hoa cúc không nở rộ bằng mấy năm trước. Tuy vậy, hơn 2000 nhà vườn trong xã tui cũng cung ứng được hơn 6 triệu giỏ hoa tết. Trung bình mỗi giỏ bán được 5000 đồng”.
Không chỉ mùa tết, ngày thường, trung bình Cái Mơn cung ứng cho thị trường cả nước và nước ngoài khoảng 2000 hoa kiểng các loại. Mai ghép và kiểng dáng thú là mặt hàng chủ lực của Cái Mơn. Năm nay, kiểng thú được các nghệ nhân tập trung vào đề tài…heo. Tại nhà ông Ba Công, hàng chục cặp kiểng heo cao 1.6 dài 3 mét đang đứng chờ thương lái. Ngoài ra còn có đủ bộ 12 con giáp đứng rãi rác trong vườn do không đúng năm tuổi. Kiểng dáng thú ở Cái Mơn phải kể đến những cái tên thành danh như Ba Công, Út Thu, Thanh Sơn. Kiểng dáng thú của họ đã thuyết phục được giới kinh doanh hoa kiểng khó tính nhất là Đài Loan. Nhiều Cty nước ngoài đã tìm đến tận nơi để rước về heo, voi, rồng bằng cây si, cụm nụm với giá hàng chục triệu đồng mỗi gốc. Mai vàng cũng là một sản phẩm cao cấp ở Cái Mơn. Mai vàng Cái Mơn có 2 chủng loại. Loại “ăn nhanh” là những gốc mai nhỏ cung cấp riêng trong mùa tết. Để phục vụ tết, gốc mai “ăn nhanh” chỉ cần đạt 2 tiêu chuẩn: Nhánh nhiều và hoa nở đều. Mai “ăn nhanh” chỉ là mặt hàng thương phẩm, giá trị không vượt quá 500.000 đồng/gốc. Dân Cái Mơn có thể “phù phép” cho mai nở bất cứ lúc nào trong năm. Đới với Cái Mơn, mai “ăn nhanh” không là mặt hàng chủ lực, mai “cội” mới là sản phẩm chủ lực. Hầu như nhà vườn nào cũng “nuôi” một số “cội” làm vốn. Mai “cội” là gốc mai mang dáng vóc cổ thụ còn gọi là “mai lão”. Để có được một “mai lão”, nghệ nhân phải chăm bẵm từ khi gốc mai còn nhỏ. Thời gian chăm sóc ít nhất 10 năm mới có một “mai lão”. Có những nghệ nhân bắt đầu tạo “mai lão” từ đời này để đời sau, con cháu mới thu hoạch. Vì vậy, một gốc “mai lão” trị giá từ vài chục triệu đến vài trăm triệu đồng là chuyện “bèo” ở Cái Mơn. Trong giới “mai lão”, ông Sơn, (ấp Vĩnh Bắc), ông Lô (ấp Tây Lộc), ông Mười (ấpVĩnh Hưng) được xem là “dân cội”. Có một gốc mai Cái Mơn được một Việt Kiều mua với giá 5000 USD đem về Sing, sau đó sang tay qua nhiều người. Mỗi lần sang tay, giá gốc mai tăng lên một chút. Cuối cùng nó sang tận Đài Loan nằm trong một cửa hàng quà lưu niệm Sting Schang ở Đài Bắc được chào với giá 20.000 USD và vẫn được giữ nguyên cái tên Việt “Thuru” (Thu rũ).
Để hoa kiểng Cái Mơn đi chu du khắp bàn dân thiên hạ, một lực lượng chuyên kinh doanh hoa kiểng gốc Cái Mơn được hình thành. Ông Võ Văn Tấn Tài được dân kinh doang hoa kiểng gọi là “Tài quép kiểng”. Để có được cái tên đó, Ba Tài đã phải “khóc cười cùng hoa kiểng Cái Mơn” hàng chục năm trời. Ông nhớ lại thuở thiếu đói của minh, kể: “Hoa kiểng Cái Mơn luôn sung túc từ mấy thế kỷ. Đùng một cái, những năm thiếu đói không ai chơi hoa kiểng cả. Thời buổi ấy, lo chạy cái ăn chứ ai hơi đâu nghĩ tới cái đẹp, cái thú chơi tao nhã. Nhiều nghệ nhân hoa kiểng Cái Mơn nản chí phá bỏ vườn hoa kiểng để dành đất trồng rau lang, rau muống ăn cứu đói. Có ai ngồi vuốt râu cẳm ngắm hoa, ngắm kiểng trong khi sáng ăn cơm độn khoai chiều ăn rau luộc chấm nước muối?”. Làng hoa kiểng Cái Mơn tưởng chừng như không thể tồn tại được cái nghề truyền thống. Những gốc mai “Vọng phu”, “Quân tử”, “La sơn phu tử”… từng được treo giá hàng chục cây vàng héo quắt dần do thiếu bàn tay chăm sóc, cuối cùng đành nằm chung với đám củi mục để dành nấu cám heo.
Gần 10 năm xơ xác, cuối cùng làng hoa kiểng sống lại, sống mãnh liệt nhờ kinh tế phát triển. Ông Tài “quép kiểng” nhớ lại: “Như ngọn lửa, bùng một phát, nhà nhà, người người khôi phục lại nghề. Sau một năm, khắp nơi hoa kiểng nở rộ”. Đó là thời điểm năm 1985. Lúc đầu chỉ lác đác vài vườn hồng. vườn cúc, vườn phát tài. Sau đó bùng phát trở lại thời hoàng kim xưa”.
Mặc dù mang trong mình truyền thống nghề hoa kiểng, Ba Tài không trồng hoa kiểng mà chăm bẵm vào việc kinh doanh. Ông ngoại vợ Ba Tài là kỹ sư canh nông thời Pháp, là một trong những người góp phần kế thừa phương pháp ghép cây truyền thống của Trương Vĩnh Ký vào phương pháp khoa học hiện đại.
Để tìm thị trường rộng lớn cho hoa kiểng Cái Mơn, Ba Tài bặm môi bán sạch đất vườn ở Cái Mơn tập trung hết vốn về quận 9, TP. Hồ Chí Minh. Ông chạy xuôi ngựơc khắp nơi tìm đầu ra cho hoa kiểng quê nhà. Sau một thời gian lận đận, ông tiếp cận được các khách hàng nước ngoài như Đài Loan, Hàn Quốc, Sing… Khi lưng vốn khá khá, ông thuê người lập hẳn một trang web giới thiệu về hoa kiểng Cái Mơn, hoa kiểng Việt Nam. Ông trở thành người đầu tiên đưa hoa kiểng Cái Mơn ra thế giới bằng công nghệ thông tin. Nhờ vậy, ông thành tỷ phú hoa kiểng và mang cái tên Tài “quép kiểng”.
Cái Mơn có lẽ là một trong những vùng đất sẵn sàng hội nhập với thương trường quốc tế đầu tiên của ĐBSCL với thương hiệu hoa, trái chất lượng. Tuy nhiên, tư thế sẵn sàng ấy cũng chỉ mang tính tự phát, tự tìm tòi học hỏi của những nông dân cần cù, yêu nghề, yêu đất. Họ không tự nhận mình là nhà khoa học, họ cũng không tham vọng biến đất Cái Mơn thành một thủ phủ khoa học. Họ chỉ thực hiện cái khao khát của những nông dân muốn làm giàu trên chính mảnh đất ông cha. Tiếc rằng, nhiều nhà khoa học thực vật Việt Nam đã không làm được những điều thiết thực như những nông dân Cái Mơn đã làm. Và càng tiếc hơn khi sản phẩm trí tuệ của họ (không có sự đầu tư của Nhà Nước) được bán với giá rất rẻ (để phù hợp với túi tiền người nông dân sản xuất), trong khi phân bón, thuốc trừ sâu cứ bị thả nổi giá cả khiến thu nhập của họ cứ bị chênh vênh. Nhắc đến vấn đề này, lão nông Bảy Tấc cười khà: “Thôi, được như hôm nay là mãn nguyện lắm rồi. Còn hơn ngày xưa vác kiểng nấu cám heo. Tui chỉ xin nhà nước chiếu cố mỗi tháng một cử cải lương là vui rồi”.
Tính cách người Cái Mơn là vậy. Hào phóng như cây ngọt trái lành, bình dị như hoa, như kiểng và hiền như dòng sông Cái Mơn chỉ chảy một chiều cho dù nước rong hay nước lớn./.

PSVN (Theo Báo Lao Động Xã Hội)

Hình ảnh liên quan

Xem tất cả hình ảnh...

	Trải nghiệm tát mương bắt cá ở Bến Tre
	Có một "Vũng Tàu nước ngọt" ở Bến Tre
	Mắm cá lài bay xứ dừa
	Canh chua cá linh
	Lẩu cháo cua đồng Bến Tre