Di tích Rạch Gầm - Xoài Mút

Khu di tích chiến thắng Rạch Gầm Xoài Mút thuộc ấp Đông, xã Kim Sơn, huyện Châu Thành, Tiền Giang. Di tích nằm cạnh bờ sông Tiền hiền hòa với những đám dừa nước xanh tươi đang vươn mình trong nắng; phía trên là mặt tiền tỉnh lộ 864 nên đến đây bằng thuyền hay xe đều thuận tiện.

Khu di tích được khánh thành vào ngày 20/01/2005, nhân kỷ niệm 200 năm chiến thắng Rạch Gầm Xoài Mút, với tổng diện tích hơn 02ha gồm 3 khu vực: nhà trưng bày số 1 nằm ngay dưới chân tượng đài, nhà trưng bày số 2 nằm cạnh bờ sông và một nhà cổ Nam Bộ. Đây là một khu di tích đẹp, thoáng mát và thơ mộng. Các loại hoa kiểng quí được cắt tỉa cẩn thận, bố trí hài hòa sẽ làm hài lòng du khách đến thăm. Nhìn chung quanh, ta thấy cả một màu xanh của vườn cây ăn trái, sát bên bờ sông có nhà hàng Rạch Gầm với lối kiến trúc gỗ, tre, nứa vừa mát mẻ vừa lạ mắt.

Tượng đài anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ nằm ngay trung tâm của di tích. Tượng làm bằng đồng màu nặng 20 tấn, cao hơn 08m, được đặt trên bệ cao mô phỏng hình chiến thuyền do nhà điêu khắc Nguyễn Hải thực hiện. Vòng ngoài nhà trưng bày (dưới chân tượng) là dãy phù điêu bằng đồng bao bọc xung quanh, cao 70cm, diện tích 90m2 , nặng khoảng 6 tấn. Hoa văn trên dãy phù điêu chạm khắc hình người và chim lạc được tác giả cách điệu từ mặt trống đồng. Độ sâu của hoa văn từ 10 12cm. Trên vách bên trong nhà trưng bày là dãy tranh ghép gốm màu như ở công trình Bến Dược Củ Chi gồm 4 chương: khẩn hoang, lập ấp, trận thủy chiến và khải hoàn chiều cao 1,8m có diện tích 57m2 và 2 mãng phù điêu chim muông với cây trái có diện tích 13m2 bằng chất liệu composic. Nhưng nổi bật hơn cả là hình ảnh Nguyễn Huệ oai phong đứng trên chiến thuyền đang rút gươm, bên dưới là nghĩa quân Tây Sơn người chèo thuyền người giương nỏ nhìn về phía sông Tiền như đang chuẩn bị xông lên, tấn công vào lũ quân Xiêm xâm lược. Rạch Gầm Xoài Mút là nơi đầu tiên ở phía Nam diễn ra một trận thủy chiến chiến lược, đánh tan 5 vạn quân Xiêm và tập đoàn phong kiến bán nước Nguyễn Ánh vào đêm 19 rạng 20/01/1785.

Vào tháng 02/1784, trước sự lớn mạnh của phong trào Tây Sơn, Nguyễn Ánh chạy sang Xiêm cầu viện vua Xiêm trợ giúp. Vua Xiêm cho 2 cháu mình là Chiêu Tăng và Chiêu Sương đem 5 vạn quân sang xâm lược nước ta bằng 2 ngã thủy, bộ. Được tin quân Xiêm hoành hành, tháng 01/1785, Nguyễn Huệ kéo quân vào Nam đóng tại Mỹ Tho, chọn đoạn sông Tiền từ Rạch Gầm đến Xoài Mút dài khoảng 07km, rộng từ 01 - 02km làm điểm quyết chiến chiến lược với địch. Giữa sông có cù lao Thới Sơn và cù lao Hộ, còn gọi là Bãi Tồn, cây cối rậm rạp rất thuận lợi cho việc giấu quân và mai phục. Bên cạnh đó, Nguyễn Huệ thu phục một số nông dân địa phương gia nhập vào nghĩa quân.

Đêm 19 rạng 20/01/1785 (đêm 9 rạng 10 - 12 năm Giáp Thìn), vào khoảng đầu canh năm, Chiêu Tăng lợi dụng thủy triều xuôi theo dòng sông để tấn công Mỹ Tho nhằm phá vỡ đội thuyền phòng thủ của Tây Sơn. Quân Tây Sơn giả thua rút dần về hướng Mỹ Tho, nhữ địch lọt vào trận địa mai phục đoạn Rạch Gầm Xoài Mút. Khi chúng lọt vào trận mai phục, bất ngờ pháo lệnh của Tây Sơn nổ vang ở cù lao Thới Sơn và bờ sông Tiền. Ngay lúc ấy, Nguyễn Huệ cho khoá chặt hai chốt dồn quân Xiêm vào thế tiến thoái lưỡng nannnn. Khi chúng còn hoang mang thì pháo hỏa hổ ở hai bên bờ nã đạn tới tấp làm cho đội hình chúng rối loạn, tinh thần hoang mang rồi bỏ chạy. Cùng lúc đó một đội thuyền cảm tử quân chở đầy rơm và những vật liệu dễ cháy đâm thẳng vào thuyền giặc làm cho thuyền chúng số bị chìm, số bị cháy. Trong khi đó, cánh quân bộ của chúng ngay từ đầu đã bị quân Tây Sơn chặn đánh không cho cứu viện. Nguyễn Ánh được Mạc Tử Sanh bảo vệ trốn sang Xiêm. Còn Chiêu Tăng, Chiêu Sương chạy theo hướng Tây Ninh rồi trở về Xiêm. Chỉ một trận quyết chiến diễn ra không đầy một ngày đã tiêu diệt gần 5 vạn quân Xiêm, số còn lại vừa chạy vừa phải thốt lên rằng: Sợ Tây Sơn như sợ cọp.

Thua trận này, ngoài vấn đề chiến thuật, có lẽ ấn tượng lớn nhất của quân Xiêm là các loại vũ khí của quân Tây Sơn sử dụng. Tất cả giờ đây (đã phục chế) được xuất hiện trong 2 nhà trưng bày. Bộ sưu tập có 564 hiện vật bao gồm những khẩu súng thần công đúc bằng sắt, nặng 20kg, đá đạn của súng sưu tầm rất nhiều ở đoạn sông Rạch Gầm Xoài Mút, bảng vẽ miêu tả súng hỏa hổ cùng những đồ dùng của quân Xiêm bại trận như đồ gốm, gươm và những hiện vật khác có liên quan sau chiến thắng: tiền Thái Đức, tiền Quang Trung, tiền Cảnh Thịnh hay ảnh kênh Bà Bèo.

Rời khu trưng bày, nhìn về phía Đông, ta bắt gặp một ngôi nhà cổ Nam Bộ trong khuôn viên khu di tích. Ngôi nhà như gợi lại quá khứ thuở cha ông đi khẩn hoang mở đất, để sau đó xây dựng nên một vùng đất trù phú ở phía Nam Tổ quốc. Vào bên trong, du khách dễ cảm nhận những nét quen thuộc trong xây cất ở phương Nam. Nhà được xây dựng 3 gian, 2 chái, 48 cột gỗ căm xe, mái lợp ngói âm dương với diện tích 225m2. Đây là nơi dùng để trưng bày và tiếp khách.

Khu di tích Rạch Gầm Xoài Mút đã được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận di tích cấp quốc gia và đang thu hút một số lượng lớn du khách trong và ngoài nước đến tham quan. Công trình này mang ý nghĩa rất sâu sắc nhằm giáo dục truyền thống và khơi dậy niềm tự hào dân tộc. Qua đó giáo dục tinh thần yêu quê hương đất nước cho các thế hệ đương thời và mai sau.

Theo tiengiang.gov.vn