Argentina

ACHENTINA (địa lí; República Argentina - Cộng hoà Achentina), quốc gia ở phía nam lục địa Nam Mĩ. Giáp Đại Tây Dương, Urugoay, Braxin, Paragoay, Bôlivia, Chilê. Các đảo: miền đông của đảo Đất Lửa (Tierra del Fuego), đảo Extađôt (Estados), quần đảo Manvinat (Islas Malvinas) hiện đang tranh chấp giữa Achentina và Anh. Diện tích khoảng 2,78 triệu km² (không kể quần đảo Manvinat). Dân số 37,032 triệu (2000; kể cả 2 triệu người nhập cư bất hợp pháp từ Bôlivia và Paragoay). Dân thành thị 89,7%. Dân tộc: chủ yếu là người Achentina gốc Tây Ban Nha và người Châu Âu khác, dân bản địa là người Inđian (Indian), người lai, vv. 60% dân số sống ở đồng bằng Pampa (Pampa) và lưu vực sông Parana (Parana). Từ sông Riô Nêgrô (Rio Negro) về phía nam số dân thưa dần. Ngôn ngữ chính thức: tiếng Tây Ban Nha. Tôn giáo: đạo Thiên Chúa 87,7%. Achentina là nước cộng hoà liên bang gồm 22 tỉnh, 1 bang và 1 quận ở thủ đô. Đứng đầu Nhà nước là tổng thống. Cơ quan lập pháp là Quốc hội, gồm 2 viện (Thượng nghị viện và Viện dân biểu). Thủ đô: Buênôt Airet (Buenos Aires; 2,9 triệu dân kể cả ngoại ô 12,4 triệu dân). Các thành phố chính: Rôxariô (Rosario; 1 triệu dân), Coocđôba (Córdoba; 1,27 triệu dân), La Plata (La Plata; 556 nghìn dân), Menđôza (Mendoza), Mac Đen Plata (Mar del Plata; 579 nghìn dân).

Phía đông Achentina có nhiều đồng bằng: đồng bằng Gran Chacô (Gran Chaco) và đồng bằng giữa sông Parana và Urugoay (Uruguay); ở phía bắc - đồng bằng thấp La Plata; ở giữa - đồng bằng Pampa. Rừng chiếm 1/3 lãnh thổ. Phía tây là dải núi Anđet (Andes), với đỉnh Acôncagoa (Aconcagua) cao 6.960 m; ở phía nam, phía tây nam là cao nguyên Patagônia (Patagonia). Khí hậu: chí tuyến ở phía bắc, ôn đới lạnh ở phía nam, cận chí tuyến ở giữa. Lượng mưa trung bình 1.400 - 1.600 mm/năm ở phía đông, giảm xuống 100 - 300 mm/năm ở phía tây. Các sông chính: Parana, Paragoay, Urugoay, Chubut (Chubut), Riô Nêgrô (Rio Negro), Riô Côlôrađô (Rio Colorado). Thảm thực vật: đồng cỏ xavan, rừng cận nhiệt đới.

Achentina là nước công - nông nghiệp. Công nghiệp giữ vai trò chủ đạo. Công - Nông nghiệp chiếm 33,2% GDP và 27,1% lao động. GNP đầu người 8.030 USD (1998). GDP đầu người 11.013 USD (2001). Năng lượng: điện 67 tỉ kW.h, than 305 nghìn tấn, dầu thô 275 triệu thùng, xăng dầu 21,5 triệu tấn, khí tự nhiên 17,3 tỉ m³ Giao thông: đường sắt 35,7 nghìn km, đường bộ 218,2 nghìn km (rải nhựa 29%). Trọng tải thương thuyền 8,5 tỉ tấn. Cảng chính: Buênôt Airet. Sân bay quốc tế Êzâyza (Ezeiza). Xuất khẩu (1997): 26,217 tỉ USD. Nhập khẩu: 30,377 tỉ USD. Đơn vị tiền tệ: Pêxô (peso; Arg$). Tỉ giá hối đoái: 1USD = 1 Arg$ (10.2000).

Xa xưa, Achentina là nơi cư trú của người Inđian. Nửa đầu thế kỉ 16, ở Achentina hình thành chế độ chiếm hữu ruộng đất phong kiến và Tây Ban Nha bắt đầu xâm chiếm. Năm 1816, Achentina thành lập quốc gia độc lập dưới hình thức các tỉnh liên hiệp. Từ 1930, giới quân sự nắm giữ chính quyền và thi hành chính sách vì quyền lợi của tầng lớp đại địa chủ, giai cấp tư bản lớn và các tổ chức độc quyền nước ngoài, chủ yếu là tư bản Hoa Kì, Anh. Năm 1982, Achentina không thừa nhận chủ quyền của Anh ở quần đảo Manvinat (Malvinas) và sau đó đã xảy ra cuộc xung đột vũ trang giữa hai nước. Kết quả là Anh thiết lập trở lại quy chế thuộc địa đối với quần đảo này. Năm 1983, thành lập chính phủ dân sự.

 Ngày quốc khánh 25.5 (1810). Thành viên của Liên hợp quốc từ 24.10.1945, của Phong trào các nước không liên kết. Thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam từ 25.10.1973.