Bài viết

Angkor không bí ẩn

Đến Angkor để cảm nhận những gì mà tiền nhân đã để lại trong tâm thức của một hậu thế vốn không có họ hàng gì với những con người phi thường đã dựng nên cả một đế chế hùng mạnh với những công trình vĩ đại.

Angkor trong trí tưởng…

…Là kỳ quan thế giới, ai cũng nói thế. Có điều kỳ quan ấy thực ra không bí ẩn như người ta cố tình thêm thắt. Ngay cả với những "bí ẩn" không bao giờ cần giải mã, người ta vẫn thích đặt nó vào một không gian huyền hoặc, vừa như một cách tự thoả mãn cái ý thích hoài cổ, lại vừa để giải toả tự ái và mặc cảm hiện tại. Tự ái rằng sao ngày xưa thô sơ lại làm được những điều kỳ diệu, nay hiện đại lại không làm được.

Chẳng ai nghĩ một điều đơn giản: "hiện đại" bây giờ không có nhu cầu tái lập lại quá khứ. Chẳng lẽ giờ lại bỏ công sức xây Kim tự tháp hay ngôi đền khổng lồ như Angkor - để làm gì trong khi có biết bao nhiêu thứ cần phải lo cho cái "hiện tại" bề bộn này?

Nhưng, như đã nói, con người luôn có một ý thích khó hiểu là rắc sương mù vào quá khứ. Vậy nên mới có những câu tuyên bố giật mình, đại loại: chỉ có thần thánh mới xây nổi Angkor!

Một Angkor trong trí tưởng của người đời vốn khó hiểu một cách không cần thiết - mà dường như đó cũng là "thân phận" của vô số công trình cổ, các kỳ quan quá khứ khác, khi con người hiện tại không chịu tin rằng tiền nhân chỉ với hai bàn tay, lại có thể trở thành "khổng lồ" sớm đến thế (hiểu theo tên sách "Và con người trở thành khổng lồ nói về lịch sử loài người") - cho nên với ai trót đã bị những câu chuyện huyền bí về Angkor mê hoặc, thì hãy cố gắng, ít nhất một lần trong đời đến nơi đây.

Nhưng để chuyến đi thực sự có ý nghĩa, hãy bỏ sang một bên, cất kỹ những ý tưởng về Angkor như là sản phẩm của thần linh - để chuẩn bị tinh thần khác khi chiêm ngưỡng Angkor: sự khâm phục tột cùng một nền văn minh vĩ đại với những con người tài năng phi thường. Khi đã sở hữu tinh thần ấy, sẽ thấy vô số điều thú vị xung quanh kỳ quan này.

Angkor có còn bí ẩn?

Angkor không bí ẩn. Dù sử sách của người Khmer về thời kỳ này không còn bao nhiêu, nhưng chỉ cần cuốn Chân Lạp phong tục chí của sứ thần nhà Nguyên - Trung Quốc Chu Đạt Quan (đã sống ở Angkor năm 1296 - 1297) người ta đã biết được biết bao nhiêu điều về thời đại ấy, về những con người đã xây nên các công trình vĩ đại: Angkor Wat, Angkor Thom, Bayon, Ta Prohm, Banteay Srei, Phnom Bakheng… vô số những đền đài khổng lồ nay chỉ còn là phế tích nhưng vẫn đủ khiến hậu thế phải choáng ngợp.

Những con người được Chu Đạt Quan mô tả chỉ là người bình thường, chẳng phải thần thánh nào cả; dưới sự chỉ huy của các vị vua vĩ đại có lòng sùng kính tôn giáo sâu sắc, đã dựng nên công trình đồ sộ sau này được coi là kỳ quan có một không hai.

Họ xây các đền đài ấy là để tôn thờ những đấng thần bảo hộ cho cuộc sống, để ngưỡng vọng về một thế giới cực lạc, để thể hiện hết tài năng của mình trong một nhu cầu sáng tạo vô biên.

Angkor, dù đồ sộ với Angkor Wat, Angkor Thom, đền Bayon, đền Ta Prohm hay nhỏ nhắn nhưng tinh xảo vô song như đền Banteay Srei… cũng đều là thành quả từ chính bàn tay con người.

Người ta đã biết núi Kulen - nơi có dòng sông ngàn linga nổi tiếng - là nguồn nguyên liệu đá dồi dào cho Angkor, biết rằng sông Siem Reap là con đường vận chuyển những khối đá khổng lồ về công trường, biết rằng việc xây dựng Angkor kéo dài hàng trăm năm chứ không phải qua một đêm mọi thứ hiện lên nguy nga lộng lẫy để từ đó "quy kết" cho thần linh, bỏ quên công sức hàng triệu con người.

Các công trình ở Angkor hầu hết được xây bằng sa thạch (không phải "đá xanh") - loại đá tương đối dễ tạo dáng và điêu khắc. Tính "mềm" của sa thạch đã giúp các nghệ nhân Khmer thể hiện được tối đa tay nghề tuyệt kỹ của mình.

Một công trình vĩ đại như Angkor chỉ có thể được xây nên khi nền văn minh Angkor lên tới đỉnh cao, khi quốc gia của người Khmer lên tới đỉnh giàu có và hùng mạnh. Thời đó, đế chế Angkor là thế lực hùng mạnh nhất của vùng Đông Nam Á và là một vương quốc phồn vinh. Những điều kiện chủ quan ấy đã khiến những ngôi đền Angkor ra đời.

Sự suy tàn của nền văn minh Angkor, dẫn tới sự hoang phế của những kỳ quan khi một thế lực hùng mạnh hơn nổi lên - đế chế Ayuthaya (ở Thái Lan ngày nay) - và xâm lược Angkor liên tục.

Đế chế Angkor, sau thời đỉnh cao, nay suy yếu đã không thể chống chọi được làn sóng xâm lược hung hãn. Những vị vua Khmer đã phải dời đô đi nơi khác. Người dân ở Angkor, phần bị bắt về Xiêm La làm nô tỳ, phần lo sợ mà chuyển đi sang các vùng khác trong khi quân Xiêm La không có nhu cầu đóng đô tại Angkor, trong những toà thành đá hoang vắng.

Vậy là rừng già nhanh chóng bao phủ những khối kiến trúc đồ sộ, và cũng từ đó, Angkor chìm trong huyền thoại, cho tới khi được những nhà thám hiểm Bồ Đào Nha, Pháp giới thiệu với thế giới bên ngoài.

Suốt mấy trăm năm nằm trong rừng rậm, Angkor không bị người Khmer quên lãng. Họ vẫn biết về thời vàng son của dân tộc, về những kỳ tích mà tiền nhân đã dựng lên. Nhưng, vào thế kỷ 14, các vua Khmer và dân chúng đã chuyển sang theo đạo Phật, các ngôi đền Hindu giáo ở Angkor coi như đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử và tôn giáo của mình để ngủ yên trong rừng thẳm.

Khi Angkor trở lại với thế giới bên ngoài, những ngôi đền ấy lại có thêm "chức năng" thờ Phật, trong khi vẫn thờ các đấng thần Hindu giáo.

	Angkor - kỳ quan của những huyền thoại
	Khám phá đền Angkor
	Angkor không bí ẩn

Hình ảnh liên quan