Vừa bước chân lên Sapa, hướng dẫn viên du lịch đã nói: "Ở đây, chỉ có rau là thật, còn lại cái gì cũng có thể... giả". Tưởng anh ta nói chơi, ai dè... thật. Thổ cẩm, một mặt hàng được xem là "đặc sản của đặc sản" vì được giới thiệu do người dân tộc Mông bản xứ làm nên.

Mua bán hàng thổ cẩm tại Sapa. Ảnh : T.V.Đ

Nhiều người đã cất công đi bộ cả 5 cây số vào tận bản Cát Cát xem tước đay, nhuộm, dệt, thêu, khâu thành những chiếc túi, tấm khăn, vỏ gối. Họ còn tò mò ra sau vườn xem cái lá chàm được dùng để làm ra màu xanh. Vậy mà, đến lúc họ mua hàng lưu niệm, lại phát hiện cái ví mình định mua là hàng của Trung Quốc, chẳng liên quan gì đến những thứ vừa được tham quan cả.

Kể ra bà bán hàng khôn mà chưa tinh. Chứ du khách “vỡ lòng” thì còn lâu mới phân biệt được đâu là hàng “made in tại chỗ”. Khách vừa nói phỏng "không mua hàng Trung Quốc đâu”, bà bán hàng đã nhanh nhẩu chỉ tay “vậy thì mua cái kia, cái kia không phải hàng Trung Quốc”.

Trước đây, đi làng lụa Vạn Phúc, Hà Tây, du khách thấy bảng giá ngoài bao ni lông đựng những tấm khăn lụa ghi ký hiệu hình đồng tệ của Trung Quốc. Hỏi thì được giải thích là hàng xuất đi Trung Quốc. Mừng vì sản phẩm làng nghề truyền thống của mình có đất lớn để sống. Sau chuyến Sapa về, hỏi lại mới biết đó là hàng nhập từ Trung Quốc. Làng lụa Vạn Phúc này cũng cành cạch khung cửi, xành xạch máy may phục vụ cho nhiều “con mắt nhìn” nhưng cũng bán nhiều mặt hàng khác như túi xách, áo quần không phải do mình làm ra.

Lại nhớ lần đi danh thắng núi Non Nước, Đà Nẵng. Làng nghề truyền thống dưới chân núi cũng trình diễn kỹ thuật tạc đá nhưng đá nguyên liệu chở từ các tỉnh Bắc Trung bộ chứ không phải từ núi này vì chính quyền địa phương đã cấm khai thác từ lâu. Vậy mà những người bán hàng vẫn chỉ lên đó rồi chỉ vào hàng trong quầy của mình, giới thiệu tỉnh bơ với khách là cái kia làm ra cái này, bằng tay. Thậm chí, nhiều tượng không được tạc mà đúc hàng loạt bằng khuôn, nhiều vòng đeo tay không phải làm từ đá mà từ nhựa tổng hợp.

Thời đại toàn cầu hoá, người ta bán hàng “made in đủ chỗ”, sao ép được. Nhưng vẫn có cái gì đó như là ấm ức. Sắm vai du khách, mục sở thị tận nơi, ai mà không muốn mua đặc sản, và không bực khi vớ phải đặc sản giả.

Làm ăn như thế thì làm gì còn sức hấp dẫn của đặc sản du lịch. Rồi sẽ chẳng còn ai muốn đi du lịch để mua đặc sản giả.

Nguyên Lê - SGTT